Het Hunsow monument in relatie tot het veengebied
De beoogde uitkijktoren komt letterlijk op de grens van het veen en het zand.
Ten westen van de Valtherweg zijn er de zandgronden, en ten oosten, aan de andere kant van de Valtherweg begint het veengebied. Wij willen nadrukkelijk ook de additionele waarde van het Hunsow monument verzilveren voor het naastgelegen veengebied (en andersom).
In marketingtermen zou je kunnen spreken van een ‘pull- en push’ strategie. Bij een push-strategie leidt de uitkijktoren naar meer naamsbekendheid voor het veen. De toren leidt bezoekers (bijvoorbeeld via wandel- en fietsroutes) naar de voor het publiek toegankelijke bezoekpunten in de weidse veengebieden. Het tegenovergestelde van push-strategie is pull-strategie. Dan zullen bezoekers van het veengebied verleid kunnen worden om een bezoek te brengen aan de uitkijktoren. Feitelijk is er dan sprake van waarde-creatie die leidt tot synergievoordelen.
De bezoekpunten in het veengebied die er al zijn of nog (door)ontwikkeld kunnen worden zijn onder andere:
A. Vervenershuisje in Valthermond.
Het in 1916 gebouwde Vervenershuis in Valthermond is een van de weinige panden die tijdens de grote veenbrand van 1917 gespaard is gebleven. In 2005 is het een rijksmonument geworden. Nadat het pand door Het Drentse Landschap is aangekocht, is het tussen 2009-2011 volledig gerestaureerd. Een groot deel van het voorhuis bleek nog veel oorspronkelijke elementen te bevatten, waardoor het huis in bijna oorspronkelijke staat is teruggebracht.
Het voorhuis is ingericht als museum met winkeltje en wordt beheerd door een enthousiaste groep vrijwilligers. In dit museum worden onder andere spulletjes tentoongesteld van de oorspronkelijke bewoners van het Vervenershuis.
B. Kralensnoer van Exloo die in Exloërmond gevonden is.
De beoogde locatie van het Hunsow monument ligt op een steenworp afstand van Exloërmond. Dit was de plaats waar in 1881 het bekende kralensnoer van Exloo is gevonden. Het kralensnoer stamt uit de Nederlandse bronstijd. In het Drents Museum te Assen is dit snoer te bezichtigen.
C. Valtherbrug.
Op korte afstand van de locatie die bedoeld is om het Hunsow monument gestalte te geven, ligt een tamelijk verborgen archeologisch object, te weten: de zogenaamde ‘Valtherbrug’.
De ‘Valtherbrug’ betreft een veenweg uit de ijzertijd (circa 400 voor Christus. Het was een weg opgebouwd met (in de breedte liggende) planken, over een afstand van ongeveer 12 kilometer, die de huidige plaatsen Valthe en Ter Apel verbond.
De brug werd volgens de literatuur in 1815 ontdekt door J.W. Karsten Hoofdingenieur bij den Waterstaat en der Publieke Werken. Wellicht werd Karstens iets te veel eer toegedicht, want enkele jaren eerder hadden ter plaatse werkzame boeren en veenarbeiders het bestaan van de weg al gemeld. Hoe dan ook, het bleek een archeologisch object van betekenis.
Voor de aanleg van de weg moesten – volgens onderzoekers – zo’n 12.000 bomen worden gekapt. Hoe de bouwers van deze weg dit met de middelen van destijds voor elkaar hebben gekregen, zal bron van gissingen blijven.
Evenmin moeten we het doen met allerlei gissingen naar de functie van deze weg. We weten het gewoonweg niet. Schrifturen uit die tijd – zo men al enig vorm van documentatie machtig was – zijn niet voorhanden. De suggesties variëren van ‘handelsroute’ tot ‘religieuze functies’. Eén ding is zeker; anders dan ingeval van de magische stad Hunsow, weten we zeker dat deze weg wel degelijk heeft bestaan.
Voor zover bekend is aan dit archeologisch object zeer beperkt publiciteit gegeven. Op een drietal plaatsen waar de veenweg heeft gelegen zijn informatieborden geplaatst, te weten aan de Vlintweg te Valthe, aan het Zuiderdiep te Valthermond ter hoogte van het Wollegras en aan de Valtherdijk.
Het voor het publiek meer zichtbaar maken van dit object kan een positieve bijdrage leveren aan de (toeristische) aantrekkelijkheid van de regio; de Hondsrug als Unesco-werelderfgoed in het bijzonder.
Het idee van dit ‘nevenproject’ omvat het over een lengte van circa 30 meter ‘blootleggen’ van de veenweg, waardoor het publiek zich van dit weggedeelte een concreet beeld kan vormen.
Door ‘opsluiting’ van de weg in de zure veenbodem kon deze gedurende zo’n 2500 jaar worden geconserveerd. Het blootstellen van het origineel aan de open lucht zou een ongunstig effect op de levensduur hebben. Het is dan ook niet beslist nodig een deel van de oorspronkelijke weg bloot te leggen. Een replica dat met moderne middelen voldoende kan worden geconserveerd is een betere optie.
Het idee van deze locatie voorziet ook in een omheining om ongewenste betreding/vernieling en dergelijke te voorkomen. De aanleg van enkele parkeerplaatsen en enkele picknicksets is eveneens te overwegen. Rondom de locatie kunnen tekst- en fotopanelen de nodige achtergrondinformatie verschaffen.
D. Eén van de bronnen van de Hunze, tussen Valthermond en Valthe.
Ergens in het voormalige Bourtanger moor heeft zich destijds de rivier de Hunze gevormd. Deze liep via het Zuidlaardermeer naar de Waddenzee. De oorsprong van de Hunze ligt ergens tussen de Zoersche Landen in Exloo en de Valtherdijk in Valthe. Dit is op oude kaarten te zien. Sinds kort is deze ‘bron’ van de Hunze gemarkeerd.
De Werkgroep Karakteristiek Groen Valthe heeft ervoor gezorgd dat deze belangrijke plek in het landschap zichtbaar is. Er is een landmark geplaatst bestaande uit een paal van inlands lariks hout met boven op een kleurige windvaan ontworpen door de landschapskunstenares Mia Zaat. Op het informatiepaneel op de rotonde aan de Exloërweg in Valthe is een raamwerk geplaatst. Als je daardoor heen kijkt is het landmark zichtbaar.
Het Groninger Landschap en Het Drentse Landschap hebben de oorspronkelijke, meanderende loop van de rivier de Hunze hersteld. In het veengebied, aan de noordkant van de Oude Dijk in Exloo is te zien hoe dit is gebeurd.
E. De Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS).
De Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) was een spoorwegonderneming in het noordoosten van Nederland, opgericht in 1899. De NOLS legde de spoorlijn aan van Zwolle via Mariënberg, Coevorden, Emmen, Gasselternijveen, Stadskanaal, Zuidbroek naar Delfzijl, met aftakkingen van Mariënberg naar Almelo, van Coevorden naar de Duitse grens bij Laarwald en van Gasselternijveen naar Assen, en was hier tot 1938 eigenaar van.
Het idee omvat het aanbrengen van een stuk spoorrails van circa 30 meter en het plaatsen daarop van een spoorwagon. Voor de locatie van deze informatiewagon is gedacht aan het voormalige spoorbaantracé (naast het fietspad) ter hoogte van de beoogde locatie van het Hunsow monument.
Deze suggestie richt zich op het realiseren van een informatiepunt van waaruit informatie kan worden verstrekt; in de eerste plaats ten aanzien van het Hunsow monument, maar mogelijk ook over het archeologisch object ‘Valtherbrug’. Ook zou dit als schuilgelegenheid kunnen dienen.
Gesteld, dat aan deze suggestie medewerking kan worden verleend, stellen de initiatiefnemers voor te onderzoeken in hoeverre het mogelijk is om wellicht nog aanwezig materiaal uit de NOLS-periode te vinden. Zo niet, dan is wellicht vergelijkbaar materiaal te verkrijgen. Voor de realisatie zou samenwerking kunnen worden gezocht met de museumspoorweg STAR te Stadskanaal.
F. Wandel- en fietsroutes.
Om bovenstaande bezoekpunten en ideeën met elkaar te verbinden willen we wandel- en fietsroutes ontwikkelen. Deze kunnen mogelijk aansluiten op al bestaande routes. In ieder geval willen we routes ontwerpen die het veengebied aandoen. Vanaf Q2-2024 is er een werkgroep gevormd die zich bezighoudt met het ontwerpen en ontwikkelen van nieuwe routes.
G. Eko-tours.
Eko-tours uit Exloo organiseert excursies en tours met verschillende thema’s en met verschillende elektrische voertuigen. Ook bedenken ze samen met Staatsbosbeheer en andere partijen bijzondere thema-excursies, afhankelijk van het seizoen. Deelnemers van Eko-Tours mogen zelf rijden in de elektrische voertuigen. De eigenaar van Eko-tours is nauw betrokken bij het Hunsow Project. Hij is voornemens veen-excursies te organiseren in relatie met de Hunsow uitkijktoren.
